Canh bạc FDI của Việt Nam:
Sức mạnh hay mong manh?

Khi lãnh đạo Việt Nam phát biểu chính tại Đối thoại Shangri-La, đất nước đang ở thời khắc đáng chú ý. Nhưng đằng sau câu chuyện "Việt Nam chỉ có thể đi lên" là một thực tế đòi hỏi nhiều hơn — và những người làm kinh doanh trên thực địa đã biết điều đó.

Tiêu đề là thật — và ma sát cũng vậy

Bắt đầu với tin tốt, vì nó thực sự tốt. Cam kết FDI tăng 32.6% trong nửa đầu 2025 lên 21.5 tỷ USD, mức nửa đầu mạnh nhất kể từ 2009. FDI giải ngân — tiền thực sự được triển khai, không chỉ cam kết — đạt 11.7 tỷ USD, tăng 8% so với cùng kỳ. Việt Nam vẫn là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất châu Á, với mục tiêu GDP 8%.

Đây là phần ai cũng nhắc lại. Câu chuyện "Trung Quốc+1", làn sóng dịch chuyển sản xuất, lực lượng lao động trẻ. Không sai. Nhưng đó chỉ là một nửa bức tranh — và những người thực sự kinh doanh ở Việt Nam sống ở nửa còn lại.

Ma sát, qua các con số

Khảo sát Kinh tế 2025 của OECD nói thẳng: hạn chế đối với dòng vốn FDI của Việt Nam năm 2023 cao hơn 4 lần trung bình OECD, và trên mức trung bình ASEAN. Phần lớn sự hạn chế nằm ở các ngành dịch vụ — chính nơi tăng trưởng giá trị cao tồn tại.

Hỏi trực tiếp doanh nghiệp thì bức tranh rõ hơn. Trong khảo sát 2024 của Phòng Thương mại Hoa Kỳ, mối lo hàng đầu không phải lao động hay logistics — mà là quản trị:

Không cái nào tự nó là yếu tố cản trở. Cùng nhau, chúng là một loại thuế đánh vào mọi giao dịch — loại ma sát không hiện ra trong tiêu đề GDP nhưng hiện ra trong mỗi tuần làm việc của người vận hành.

Cải cách đang diễn ra — nhanh và gây xáo trộn

Đây là điều người bi quan bỏ lỡ: Việt Nam đang chuyển động. Và không nhẹ nhàng. Cải cách là thật, đo lường được, và trong vài trường hợp khá ấn tượng.

Thắng lợi rõ nhất: thời gian tuân thủ thuế giảm từ 537 giờ còn 121.5 giờ theo Nghị quyết 19 — giảm khoảng 77%, giúp Việt Nam thăng hạng trong xếp hạng môi trường kinh doanh toàn cầu. Giới hạn sở hữu nước ngoài đã được gỡ bỏ ở hầu hết ngành, với Luật Chứng khoán mới cho phép sở hữu 100% vốn nước ngoài ở nhiều doanh nghiệp.

Rồi đến cuộc đại cải tổ cấu trúc. Năm 2025, Đảng đã chỉ đạo cuộc cải cách hành chính tham vọng nhất trong nhiều thập kỷ: sáp nhập các đơn vị cấp tỉnh và xóa bỏ hoàn toàn cấp huyện. Mục tiêu nêu ra — cắt giảm quan liêu, hạ chi phí nhà nước. Chiến dịch chống tham nhũng tiếp tục song song.

Nhưng cải cách với tốc độ này có hai mặt. Như một phân tích khu vực lưu ý, quy mô và tốc độ tái cấu trúc 2025 cũng tạo ra rủi ro vận hành — và nhà đầu tư nước ngoài đã chỉ ra rằng chiến dịch chống tham nhũng sâu rộng đôi khi làm chậm việc ra quyết định và phê duyệt của chính phủ khi cán bộ trở nên thận trọng hơn. Cải cách và ma sát, một cách nghịch lý, là cùng một câu chuyện.

Người vận hành thực sự đang làm gì

Đây là phần bức tranh vĩ mô bỏ lỡ hoàn toàn. Các doanh nghiệp trên thực địa — đặc biệt trong bán lẻ và phân phối — không chờ cải cách hoàn tất. Họ đang thích nghi ngay:

Vậy: sức mạnh hay mong manh?

Cả hai, và đó chính là điểm mấu chốt. Mô hình dựa trên FDI của Việt Nam thực sự mạnh mẽ — và thực sự tập trung. Thuế quan cao của Mỹ mới công bố đối với hàng xuất khẩu Việt Nam có thể gây áp lực lên dòng FDI bền vững, OECD cảnh báo, nghĩa là chính động cơ của sự bùng nổ mang theo rủi ro chính.

"Việt Nam chỉ có thể đi lên" là góc nhìn trung bình. Người thắng ở đây không tin khẩu hiệu cũng không tin tận thế — họ đọc cấu trúc: nơi cải cách là thật, nơi ma sát vẫn cắn, và đối thủ cụ thể của họ đang làm nước đi nào. Đó là câu hỏi theo từng thị trường, từng ngành.